Dve nove knjige dva pesnika iz dva veka potpisuje Gradska biblioteka "Vladislav Petković Dis" ovih dana kao izdavač. Knjige su se pojavile na nedavno održanom sajmu u Beogradu, a reč je o pesnicima Stevanu Lukoviću i Miloradu Lazoviću. Lukovićeve "Pesme" pojavljuju se povodom 125-godišnjice od rođenja i sto godina od smtri ovog Čačanina za koga je Jovan Skerlić rekao da je cvet generacije i veliki talenat srpske poezije. Prijatelji su posle Lukovićeve smrti 1902. prikupili 29 pesama i objavili ih naredne godine kao prvu i jedinu zbirku mladog pravnika i vrsnog novinara, koji se dugo i temeljno pripremao da zagazi u poetske vode 20. veka i nije dočekao taj trenutak.

Malo ko se ne seća "Jesenje kišne pesme" koja se po muzikalnosti stiha meri sa biserima svetske baštine. "Pesme" Stevana Lukovića biblioteka je izdala zajedno sa izdavačkom kućom "Rad" iz Beograda. Knjiga uz 29 već poznatih Lukovićevih pesama i pogovor Živka Milićevića objavljen uz izdanje iz 1935. godine donosi tri nepoznate pesme i prilog za biografiju Stevana Lukovića, rođenog u Čačku 27. decembra 1877. godine (po starom kalendaru), iz pera Danice Otašević. Zahvaljujući svesci za francuski jezik iz 1894. godine, koja se nalazi u posedu Zavičajnog odeljenja Biblioteke, javnost može posle sto godina da sazna o čemu je pevao mladi Stevan Luković i kako su mnoge pesme ostale nedopisane i nedosanjane.

Zajedničko izdanje "Pesama" objavljeno je u značajnoj "Radovoj" ediciji "Dom i škola" i dug je zavičaja i književne javnosti jednom mladom intelektualcu i pesniku.

Ulovljen u vreme Milorad Lazović odsustvovao je sa poetske scene čitavih dvadeset godina. Posle pesničkog prvenca "Ni..." Lazović je zaćutao. Druga knjiga najavljuje samo nove knjige poezije i roman. "U nemoći da kažem sve ostavljam reč da bdije nada mnom", na početku knjige zapisao je Lazović. Recenziju za knjigu napisao je Čedomir Mirković, književni kritičar iz Beograda. "Osnovna okosnica njegove zbirke sazdana je od naglašeno individualnog govora i od poniranja u zatamnjene ponore duše", ističe Mirković. Pesme su nastajale u periodu od 1980. do 2002. godine, slegale se i kristalisale u pesniku. Sada su pred nama. Za lepotu stihova pobrinuo se autor, a za likovno-grafički izgled knjige Grujica Lazarević, akademski slikar. Knjiga "Ulovljen u vreme" je zajedničko izdanje Gradske biblioteke i Književnog kluba "Dragoslav Grbić". U tri ciklusa - Sene moje duše, Brodolom duša i Uz pesmu sećanje - "stalo" je 39 pesama. Umesto pogovora - pesma Radovana M. Marinkovića. Pesnik o pesniku kaže: "Sudbinski razumno, nastasijevićki mudro, pesnik Milorad Lazović - kao svaki istinski pesnik - blagovremeno je shvatio da je on ulovljen u vreme. Da smo svi ulovljeni u vreme. Iliti: ulovljeni vremenom. Svevremenom - kao trajanjem, mučnim. Ali, i svojim vremenom - još mučnijim...

Danica Otašević

Gradska biblioteka "Vladislav Petković Dis" u Čačku je 21. oktobra 2002. godine prikazala polučasovni TV film, snimljen 1990. "Ko ste Vi, pukovniče Rajevski?" (režija Marko Karadžić, scenarista i narator Budimir Potočan, muzika Ljudmila Bećković) i predstavila knjigu Budimira Potočana "Vronski : čast i ljubav" (Beograd, "Filip Višnjić", 2002, 129 str.). Pogovor knjizi "Pred crkvom Vronskog u Gornjem Adrovću" napisao je Dragan Nedeljković.

Knjigu su, pored autora, predstavili mr Jovan Pejčić, esejist i književni kritičar, profesor savremene srpske književnosti na Niškom univerzitetu i Milica Baković, bibliotekar savetnik.

Slojevita ličnost pukovnika Nikolaja Nikolajeviča Rajevskog (1839-1876) poslužila je Lavu Nikolajevicu Tolstoju (1828-1910) kao prototip za lik grofa Vronskog u romanu "Ana Karenjnina" koji je završen u jesen 1876, gotovo odmah po obaveštenju o junačkoj pogibiji Rajevskog u Srbiji - u bici za Gornji Adrovac.

Pukovnik Rajevski je dva puta dolazio u Srbiju, 1867. i 1876. godine. Prvi put je učinio velike usluge na reorganizaciji srpske vojske i tada je prošao i kroz Čačak, odakle je 15. maja uputio prvo pismo (od četiri) srpskom ministru vojnom Milivoju Petroviću Blaznavcu. To pismo, ali i ceo istraživački poduhvat Budimira Potočana, proistekao još iz njegovog studentskog interesovanja za rusku književnost i Tolstojevo delo, od izuzetne su važnosti za zavičajnu bibliografiju i arhivsku gradu Čačka.

Književnom Čačku 30. oktobra 2002. godine prvi put se predstavio akademik Dobrica Ćosić sa svojim obimnim proznim delom, koje u 25 knjiga objavljuje izdavačka kuća "Filip Višnjić". O ovom izdavačkom poduhvatu, koji je do sada ostvaren u tri kola i 20 knjiga, govorili su dr Dragoljub Stojadinović i dr Milan Radulović. Akademik Ćosić je pročitao svoja sećanja na Miloša Crnjanskog i odgovarao na pitanja posetilaca.

"Vreme pisca" u kome Dobrica Ćosić i kao književnik, i disident i političar ima značajno mesto, podstakla je mnoge da od akademika Ćosića zatraže odgovor na svoje dileme i nedoumice. Voditelj Danica Otašević podsetila je Ćosića na 1957. godinu kada je na Rudniku pisao "Deobe" i izjavio "Čačanskom glasu" o specifičnosti Čačana da gaje zavičajni zanos bez obzira živeli u Čačku ili negde drugo. Život velikog pisca iako je ukrštao politiku i književnost, do mesta prvog predsednika Savezne Republike Jugoslavije, ipak prvenstvo ustupa knjizi.

"Sve što sam bio, ako nisu knjige, ne zaslužuje da se spominje", zapisao je Dobrica Ćosić. Sudbina mu je odredila tešku ulogu - da bude nespokojan čovek i srećan pisac. U prepunoj dvorani Doma kulture, Čačani su težinu vremena i nespokojstvo budućnosti imali sa kim da podele. Najbolji sabesednik bio im je Dobrica Ćosić. Ovaj nesumnjivo književni događaj godine upriličila je Gradska biblioteka "Vladislav Petković Dis".